چنانچه اگر « اسم اللَّه » در آيهء شريفهء بِسْمِ اللَّهِ . . . غير از مقام مشيّتْ مقام ديگر باشد از اسماء ذاتيه و غير آن يا اعيان ثابته يا اعيان موجوده يا عوالم غيبيه و شهادتيه يا انسان كامل ، نيز تفسير جميع سوره فرق مىكند . و همين طور اگر « اللَّه » الوهيت ذاتيه يا ظهوريه باشد و « رحمن » و « رحيم » در بسمله صفت براى « اسم » باشد يا براى « اللَّه » ، تفسير سورهء شريفه فرق مىكند . چنانچه اگر « باء » در بسمله براى استعانت يا ملابست ، يا متعلّق به ظَهَرَ باشد ، يا متعلّق به خود سوره ، يا به هر يك از اجزاء آن باشد ، فرق‌ها حاصل شود . چنانچه نيز ، به حسب مقامات قرّاء ، از وقوع در حجاب كثرت يا غلبهء وحدت يا صحو بعد المحو و يا مقامات ديگر كه سابقاً ذكر شد ، تفسير سوره را بايد فرق گذاشت ، و احاطهء به جميع آنها و به تفسير حقيقى قرآن ، كه كلام جامع الهى است ، از طوق امثال نويسنده خارج است « إِنَّما يَعْرِفُ الْقُرْآنَ مَنْ خُوطِبَ بِه » « 1 » و آنچه ذكر شد على سبيل الاحتمال بود . واللَّه الهادى . فصل هشتم در اشارهء اجماليه به تفسير سورهء شريفهء توحيد بدان كه در بِسْمِ اللَّهِ اين سوره و متعلق آن ، همان احتمالات است كه در سورهء شريفهء حمد ذكر شد [ ه ] است ؛ ولى در اينجا به مناسبت تعلّق آن به قُلْ هُوَ كه ترجمان از مقام مقدّس ذات من حيث هو است يا مقام غيب هويت است يا مقام اسماء ذاتيه است ، سالك بايد در حال استهلاك در هر يك از اين

--> ( 1 ) - « قرآن را فقط آن كس كه قرآن به دو خطاب شده مىشناسد » . ( الكافي ، ج 8 ، ص 311 ، حديث 485 ؛ بحار الأنوار ، ج 24 ، ص 238 ، حديث 6 )